Phó Thủ tướng: Không còn vốn ODA giá rẻ, phải tính kỹ từng khoản vay

Tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn trước Quốc hội sáng 12/11, đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) đặt vấn đề về việc Nhà nước có thể tham gia tới 70% tổng mức đầu tư dự án theo phương thức đối tác công tư (PPP), trong khi nhà đầu tư được quyền khai thác, thu phí công trình trong nhiều năm.

Đại biểu cho rằng, với những dự án Nhà nước bỏ phần lớn vốn, nhà đầu tư chỉ góp 30% còn lại, chủ yếu là vốn vay ngân hàng, cần làm rõ cơ chế phân chia lợi ích và trách nhiệm giữa các bên.

Nếu không được tính toán hợp lý, Nhà nước có thể phải gánh phần lớn vốn và rủi ro, trong khi người dân vẫn phải trả phí khi sử dụng dịch vụ.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) nêu vấn đề góp vốn và chia sẻ rủi ro của Nhà nước tại các dự án PPP (Ảnh: Minh Châu).

Từ đó, đại biểu đề nghị làm rõ những tiêu chí để quyết định tỷ lệ vốn Nhà nước vượt mức 50%; cách bảo đảm hiệu quả của dự án khi vốn ngân sách chiếm tới 70% so với đầu tư công thuần túy. Đồng thời, nguyên tắc chia sẻ lợi ích có tương xứng với phần vốn Nhà nước bỏ ra hay không?

Câu hỏi ban đầu dự kiến được Bộ Tài chính trả lời bằng văn bản. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã đề nghị Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng trực tiếp giải đáp tại nghị trường.

Nhà nước có thể góp 70% vốn, dự án PPP được chia sẻ rủi ro

Trả lời đại biểu, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh việc huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích doanh nghiệp tham gia các dự án PPP, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, là rất quan trọng.

Đây cũng là phương thức được nhiều quốc gia phát triển áp dụng từ lâu để phát triển kết cấu hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông.

Thông thường, các dự án được triển khai theo 2 hình thức. Thứ nhất, doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng công trình từ đầu, sau đó thu phí để hoàn vốn và có lợi nhuận nhất định. Thứ hai, Nhà nước đầu tư xây dựng rồi chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác, thu phí theo hình thức O&M (vận hành và bảo trì).

Việt Nam hiện triển khai cả 2 phương thức này. Trong đó, hình thức doanh nghiệp đầu tư xây dựng trước, sau đó thu phí hoàn vốn vẫn phổ biến hơn.

Phó Thủ tướng cho biết thời gian khai thác, thu phí của một dự án PPP thường khoảng trên dưới 20 năm. Đây là khoảng thời gian doanh nghiệp có thể chấp nhận được, bởi các nhà đầu tư PPP đều phải huy động vốn vay ngân hàng, trong khi thời hạn cho vay thường chỉ khoảng 10-12 năm.

Do đó, doanh nghiệp phải sử dụng thêm vốn tự có để tham gia dự án. Trong quá trình khai thác, thu phí, Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm quyền lợi và có cơ chế chia sẻ với nhà đầu tư.

Liên quan tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia, Phó Thủ tướng cho biết theo quy định hiện nay, Nhà nước có thể hỗ trợ nhà đầu tư tối đa khoảng 50% tổng mức đầu tư. Trong những trường hợp đặc biệt, tỷ lệ này có thể lên tới 70%, nhưng mức phổ biến vẫn là 50%.

Ông lý giải, trước đây, nếu yêu cầu doanh nghiệp bỏ toàn bộ vốn đầu tư, nhiều dự án PPP rất khó bảo đảm tính khả thi và hiệu quả. Thực tế, không ít dự án đã gặp khó khăn và đến nay vẫn đang trong quá trình xử lý.

Vừa qua, Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành các quy định sửa đổi Luật PPP, trong đó cho phép căn cứ vị trí, đặc điểm và hiệu quả của từng dự án để quyết định mức vốn Nhà nước tham gia từ 50% đến 70%.

“Tôi cho rằng quy định này là phù hợp”, Phó Thủ tướng nói, đồng thời cho biết qua đánh giá, hầu hết dự án mới có sự tham gia chia sẻ vốn của Nhà nước đều đạt hiệu quả tốt.

Đối với hình thức O&M, Bộ Xây dựng đang triển khai các công việc liên quan. Thời gian tới, dự kiến sẽ thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí tại một số dự án, đặc biệt là một số đoạn tuyến trên đường cao tốc Bắc - Nam. Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng đang phối hợp thực hiện.

Theo Phó Thủ tướng, hình thức này có thể thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp. Trong quá trình vận hành, nếu doanh thu thấp hơn dự kiến, Luật PPP cũng đã có cơ chế xử lý.

Cụ thể, trường hợp doanh thu thấp hơn mức dự kiến trong khoảng từ 75% đến 90%, Nhà nước có thể xem xét hỗ trợ bằng ngân sách. Với những trường hợp đặc biệt, Nhà nước có thể mua lại dự án.

Việt Nam không còn vốn ODA giá rẻ, Chính phủ phải tính toán thận trọng từng khoản vay

Liên quan đến vấn đề thu hút vốn ODA, Phó Thủ tướng cho biết Việt Nam hiện không còn được tiếp cận những nguồn vốn giá rẻ như trước đây. Trong khi đó, nhu cầu vốn phục vụ phát triển vẫn rất lớn.

Dù vậy, dư địa vay nợ của Việt Nam còn khá lớn khi các chỉ tiêu về nợ công, nợ nước ngoài và nợ Chính phủ đều đang ở mức thấp so với trần được Quốc hội cho phép. Vì thế, việc tiếp tục huy động vốn ODA kết hợp với các nguồn lực khác để phục vụ phát triển kinh tế vẫn cần thiết.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng trình bày tại Quốc hội sáng 12/11 (Ảnh: Minh Châu).

Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng, việc sử dụng nguồn vốn này phải được tính toán kỹ về hiệu quả và chi phí. Đặc biệt, cần rà soát các điều kiện liên quan đến thi công, lựa chọn nhà thầu để bảo đảm khoản vay được sử dụng hiệu quả, an toàn.

Chính phủ đã chỉ đạo đánh giá hiệu quả kinh tế của từng dự án, chỉ tập trung vay vốn cho những công trình thực sự mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, tính cả hiệu quả tổng thể, thay vì đầu tư dàn trải như trước đây.

Đối với giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt nhằm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn.

Kết quả này được kỳ vọng đóng góp thêm khoảng 1,7 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế, qua đó hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm nay.

Theo báo cáo, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công trong 10 tháng đạt khoảng 74%. Phó Thủ tướng đánh giá đây là kết quả tích cực, đặc biệt trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ. Đối với một số trường hợp còn tồn đọng, Chính phủ cũng đã có chỉ đạo quyết liệt nhằm bảo đảm giải ngân thực chất, tạo đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.