Đề xuất Cần Thơ lập khu thương mại tự do kết nối sân bay với cảng biển

Ngày 12/11, UBND TP Cần Thơ tổ chức Diễn đàn Kinh tế thường niên TP Cần Thơ năm 2026 với chủ đề “Phát triển kinh tế tư nhân - Đòn bẩy để TP Cần Thơ phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới”.

Tại diễn đàn, nhiều chuyên gia, doanh nghiệp chỉ ra những điểm nghẽn của kinh tế tư nhân thành phố, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm khơi thông nguồn lực đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Doanh nghiệp lớn chỉ chiếm 0,7%

Ông Vương Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, nhấn mạnh kinh tế tư nhân giữ vai trò quan trọng trong huy động nguồn lực đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

Ông Vương Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ (Ảnh: Hồng Nhung).

Theo ông Nam, năm 2025, Cần Thơ có hơn 25.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó trên 99% thuộc khu vực ngoài nhà nước. Trong 9 tháng đầu năm, dù số doanh nghiệp thành lập mới giảm 3% so với cùng kỳ nhưng tổng vốn đăng ký tăng 18,7%, số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động tăng 21,8%.

Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp, nhất là nhóm vừa và nhỏ, vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận vốn, đất đai, mặt bằng sản xuất, chất lượng nhân lực, năng lực quản trị, trình độ công nghệ và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh, Đại học Kinh tế TPHCM, cho rằng kinh tế tư nhân Cần Thơ đang đối mặt với những điểm nghẽn lớn về vốn và lao động thiếu kỹ năng.

GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh, Đại học Kinh tế TPHCM (Ảnh: Hồng Nhung).

Theo ông Vinh, tài sản cố định trên mỗi lao động của khu vực ngoài Nhà nước thấp hơn nhiều so với doanh nghiệp Nhà nước; có tới 81,7% lực lượng lao động chưa có chứng chỉ chính quy. Thu nhập bình quân của khu vực này đạt 7,49 triệu đồng/tháng.

Đáng chú ý, doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm tới 97,6%, trong khi doanh nghiệp lớn chỉ chiếm 0,7%.

Từ thực trạng trên, ông Vinh cho rằng Cần Thơ cần chuyển trọng tâm từ phát triển số lượng sang nâng cao năng suất, quy mô và năng lực quản trị doanh nghiệp.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An, nhận định dù Trung ương đã mở rộng không gian chính sách thông qua Nghị quyết 68, rào cản lớn tại Cần Thơ hiện nay vẫn nằm ở sự chậm thay đổi tư duy và năng lực thực thi của đội ngũ công chức.

Ông Bình dẫn chứng Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao cùng một số dự án đầu tư lớn còn đình trệ, vướng mắc pháp lý do thủ tục kéo dài, sự chậm trễ trong giải quyết công việc của các sở, ngành.

Theo ông, thành phố cần chuyển từ tư duy quản lý sang đồng hành cùng phát triển. Cán bộ, công chức phải xem công việc của doanh nghiệp là công việc của mình, giải quyết thủ tục nhanh chóng, minh bạch và chủ động tháo gỡ khó khăn để doanh nghiệp có động lực tăng tốc đầu tư.

Tháo gỡ 6 điểm nghẽn cho Cần Thơ

Phân tích những hạn chế trong phát triển kinh tế thành phố, TS Đặng Thị Thu Hoài, Trưởng Phòng Kinh tế ngành và địa phương, Viện Nghiên cứu chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương, chỉ ra 6 điểm nghẽn của Cần Thơ.

TS. Đặng Thị Thu Hoài, Trưởng Phòng Kinh tế ngành và địa phương, Viện Nghiên cứu chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương (Ảnh: Hồng Nhung).

Đó là kết nối thị trường và logistics chưa đồng bộ; cấu trúc ngành và chuỗi giá trị phân tán, thiếu doanh nghiệp dẫn dắt; khó khăn trong chuyển hóa nhu cầu thành dòng vốn tư nhân; cơ chế điều phối vùng chưa tương xứng; khoảng cách trong thực thi thể chế và môi trường đầu tư chưa tạo được lợi thế vượt trội.

Theo bà Hoài, điểm nghẽn cốt lõi nằm ở tính khả thi của các dự án chiến lược và sự đứt gãy trong cấu trúc ngành, chuỗi giá trị. Những lợi thế về nông nghiệp và vị trí trung tâm chưa được chuyển hóa thành giá trị gia tăng.

Đáng chú ý, hơn 100 dự án gặp khó khăn, chậm tiến độ hoặc tồn đọng, trong khi khu vực tư nhân bản địa còn mỏng và yếu, chưa đủ sức làm đầu tàu dẫn dắt.

Để tháo gỡ, bà Hoài đưa ra báo cáo đề xuất thí điểm mô hình Khu thương mại tự do hai cực, kết nối sân bay quốc tế Cần Thơ với cảng biển Trần Đề. Mô hình hướng đến kết hợp thị trường hàng nông sản, thủy sản của vùng với vận tải biển, hàng không và công nghiệp chế biến.

Theo đề xuất, khu vực Trần Đề sẽ phát triển logistics biển và công nghiệp hậu cảng gắn với hàng xuất nhập khẩu thực tế. Trong khi đó, khu vực sân bay quốc tế Cần Thơ tập trung vào hàng hóa giá trị cao, kiểm soát lạnh và logistics hàng không.

Sân bay quốc tế Cần Thơ (Ảnh: Hồng Nhung).

Giai đoạn đầu, mô hình áp dụng cơ chế “kích hoạt theo ngưỡng”, chỉ mở phân khu tiếp theo khi hạ tầng, kho bãi và năng lực hải quan đạt mức đã thẩm định, đồng thời phù hợp với khung khổ quốc gia.

Một chỉ tiêu quan trọng được đặt ra là tỷ lệ giá trị gia tăng từ dịch vụ logistics, bảo quản và sơ chế được giữ lại thực tế tại địa phương trên mỗi đơn vị hàng xuất khẩu.

Ngoài ra, chuyên gia đề xuất đổi mới cơ chế tài chính luồng Định An theo hình thức thanh toán dịch vụ công ích dựa trên kết quả thực tế; hình thành trung tâm công nghiệp - năng lượng sinh thái và trung tâm dịch vụ kinh tế nông nghiệp vùng dựa trên hạ tầng dùng chung.

Các giải pháp khác gồm thiết lập cơ chế điều phối liên vùng thực chất, vận hành cơ chế một cửa đối với các dự án chiến lược và triển khai chương trình nâng cấp doanh nghiệp tư nhân bản địa, giúp các đơn vị tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.