Nvidia mất 450 tỷ USD vốn hóa sau bê bối CEO: Lịch sử cảnh báo điều gì?

Cổ phiếu Nvidia vừa trải qua đợt biến động dữ dội sau thông tin Hội đồng Quản trị đang chuẩn bị phương án bãi nhiệm CEO Jensen Huang.

Dù chốt phiên chính thức ngày 11/11 tăng 2,87% lên 173,73 USD, mã cổ phiếu bán dẫn này lập tức rơi tự do tới 8,61% trong giao dịch ngoài giờ, xuống mức 158,78 USD theo ghi nhận của đài CNBC. Mức giảm bất ngờ đã phá thủng đáy 52 tuần (164,27 USD) và kéo thị giá tụt khoảng 14% so với phiên ngày 6/11.

Theo Fortune làn sóng bán tháo đã thổi bay hơn 450 tỷ USD vốn hóa của Nvidia kể từ ngày 8/11 - thời điểm doanh nghiệp công bố điều tra nội bộ. Cú sụt giảm này kéo định giá Nvidia lùi về quanh mốc 4.100 tỷ USD, trực tiếp bào mòn tài sản trong các quỹ đầu tư hưu trí 401(k) của hàng triệu người lao động Mỹ do cổ phiếu công ty chiếm tỷ trọng áp đảo.

Nguồn cơn khiến giới đầu tư hoảng loạn bắt đầu từ bức thư nội bộ của ông Jensen Huang, khi vị CEO thừa nhận có mối quan hệ tình cảm ngoài hôn nhân và gửi lời xin lỗi gia đình. Hành vi này bị xác định đã vi phạm nghiêm trọng quy tắc ứng xử cùng các điều khoản ngăn ngừa xung đột lợi ích của Nvidia, buộc ban lãnh đạo phải tính đến kịch bản cứng rắn là loại bỏ người thuyền trưởng đã dẫn dắt tập đoàn suốt 33 năm qua.

Cổ phiếu Nvidia rơi tự do ngoài giờ giao dịch sau thông tin CEO Jensen Huang có thể bị bãi nhiệm (Ảnh: ET).

Nỗi sợ khoảng trống quyền lực tại đế chế AI

Sự hoảng loạn của thị trường không chỉ đến từ bê bối đời tư, mà nằm ở nguy cơ Nvidia mất đi "bộ não" lớn nhất. Suốt 33 năm kể từ ngày thành lập vào năm 1993, Nvidia chỉ có duy nhất một CEO. Ông Jensen Huang chính là linh hồn đưa công ty vượt lên đỉnh cao của làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu.

"Thông tin này rất tiêu cực. Jensen là nhà lãnh đạo nổi bật nhất tại doanh nghiệp nắm giữ vị trí trung tâm của ngành công nghiệp quan trọng nhất thế giới", ông Adam Crisafulli thuộc công ty nghiên cứu Vital Knowledge nhận định. Vị chuyên gia nhấn mạnh ông Huang là người nhìn thấy tiềm năng AI từ nhiều năm trước và đưa công ty đón đầu chuẩn xác cơ hội này.

Điểm yếu chí mạng của Nvidia lúc này là chưa hề có phương án kế nhiệm rõ ràng. Theo trang Semafor, một số thành viên Hội đồng quản trị đang tính tới giải pháp tình thế là bổ nhiệm Giám đốc Tài chính Colette Kress làm CEO tạm quyền.

Trả lời CNBC, chuyên gia Gene Munster từ Deepwater cảnh báo một doanh nghiệp do nhà sáng lập điều hành nhưng thiếu vắng nhân vật số hai đủ uy tín có nguy cơ chứng kiến cổ phiếu lao dốc 20%.

Đáng chú ý hơn, một nghiên cứu vào năm 2021 của hai chuyên gia Paul Farah và Hui Li trên 187 vụ sa thải CEO tại nhóm S&P 1500 chỉ ra rằng những doanh nghiệp loại bỏ một CEO từng có thành tích xuất sắc thường phải chịu mức sinh lời âm kéo dài suốt 3 năm tiếp theo. Tại Nvidia, ông Huang từng dẫn dắt cổ phiếu tăng tới 267% chỉ trong 3 năm qua.

Bài học lịch sử và nỗi lo bán tháo cổ phần

Nhìn lại lịch sử phố Wall, các vụ sa thải lãnh đạo vì vi phạm chính sách nội bộ luôn để lại những ngã rẽ trái ngược, tùy thuộc vào sự chuẩn bị của doanh nghiệp.

Theo Yahoo Finance, trường hợp của Intel năm 2018 và McDonald's năm 2019 là hai ví dụ điển hình nhất. Khi cựu CEO Intel Brian Krzanich từ chức, cổ phiếu công ty mất 2,4% trong phiên đầu tiên. Vì bổ nhiệm giám đốc tài chính làm lãnh đạo tạm quyền và loay hoay tìm người thay thế, cổ phiếu Intel đã giảm 11,7% sau một năm.

Ngược lại, McDonald's công bố ngay nhân sự thay thế chính thức là ông Chris Kempczinski ngay khi bãi nhiệm người tiền nhiệm. Nhờ quá trình chuyển giao dứt khoát, cổ phiếu hãng đồ ăn nhanh này đã tăng 9,6% sau 12 tháng.

Bên cạnh câu chuyện nhân sự, thị trường còn thấp thỏm trước khả năng người sáng lập xả hàng sau khi rời ghế. Hãng tin Reuters từng ghi nhận nhà sáng lập Steve Wynn của Wynn Resorts đã bán sạch 11,8% cổ phần, thu về 2,1 tỷ USD chỉ trong 7 tuần sau khi từ chức vào năm 2018.

Tuy nhiên, kịch bản xả hàng ồ ạt tại Nvidia được đánh giá khó xảy ra hơn. Theo CNBC, ông Jensen Huang hiện nắm giữ khoảng 3,6% cổ phần công ty. Trong đó, phần lớn (khoảng 800 triệu cổ phiếu) được quản lý thông qua các quỹ tín thác chung với vợ.

Nhà báo Robert Frank của CNBC phân tích: "Số lượng cổ phiếu ông Huang trực tiếp đứng tên chỉ khoảng 70 triệu đơn vị, trị giá khoảng 12 tỷ USD. Quyền kiểm soát kinh tế của ông bị hạn chế đáng kể do phần lớn tài sản nằm trong quỹ tín thác chung. Yếu tố này giúp giảm bớt rủi ro bán tháo ồ ạt".

Nvidia hiện đứng trước một tuần đầy thử thách khi hạn báo cáo kết quả kinh doanh ngày 17/11. Chuyên gia công nghệ Dan Ives thuộc Yorkville Ives nhận định, thị trường đang dõi theo xem Nvidia sẽ xoay xở ra sao nếu buộc phải vận hành mà không còn bóng dáng người thuyền trưởng quen thuộc suốt hơn 3 thập kỷ qua.